Inleiding

De inspectie ziet toe op de in- en uitvoer van cultuurgoederen op basis van internationale verdragen, verordeningen en regelingen en de Erfgoedwet. Er werden 327 vergunningen afgegeven voor de uitvoer van cultuurgoederen buiten de Europese Unie en de douane deed regelmatig een beroep op ons.

Europese samenwerking en toezicht

In februari 2016 vond in het kader van het Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie (EU), de ‘International conference on Enforcement in Europe without borders’ in Amsterdam plaats. Er waren workshops over internationale samenwerking tussen inspecties, marktcontrole door certificering en Europese regels en de invloed op het nationale toezicht. De Erfgoedinspectie was inhoudelijk betrokken bij de workshop ‘Handel in goederen via het internet’. Het belangrijkste onderwerp voor de workshop is de snel groeiende handel en de risico's die hiermee samenhangen voor zowel de kopers als de verkopers, en wat dit kan betekenen voor het toezicht. Resultaat was dat de noodzaak wordt gezien voor meer harmonie bij de EU-regelgeving en in het toezicht en samenwerking binnen de EU.
Op initiatief van de Erfgoedinspectie heeft Nederland samen met de Belgische collega’s een voorstel gedaan bij de Europese Commissie om een projectgroep te starten over de douaneprocedures bij de afgifte van uitvoervergunningen voor cultuurgoederen en invulling van het begrippen zoals herkomst en welke informatie aangeleverd moet worden bij uitvoervergunningen. Dit kan per land verschillen. Een van de doelen van deze projectgroep is dan ook om tot uniforme controleprocedures te komen in alle EU lidstaten. De projectgroep zal in 2017 beginnen onder het Customs 2020 programma van de EU.

In- en uitvoer van cultuurgoederen

Naar aanleiding van de inwerkingtreding van de Erfgoedwet is, ondermeer door lezingen en workshops, geïnvesteerd in bewustwording en kennis over cultuurwetgeving bij de kunsthandel, erfgoedinstellingen en de handhavende partners als douane en politie. Ook is er een tweetalige publieksbrochure verschenen over de in- en uitvoer van cultuurgoederen die veelvuldig is gedownload. Met verschillende koepelorganisaties in de handel heeft de Erfgoedinspectie gesprekken gevoerd over het belang van volledige informatie over de herkomst en herkomstonderzoek bij aan- en verkoop van cultuurgoederen.

Teruggave verzoeken

Op verzoek van de Peruaanse en Egyptische autoriteiten is onderzoek gedaan naar het aanbod van cultuurgoederen in Nederland bij een aantal kunsthandelaren. Onrechtmatigheden zijn tijdens het onderzoek niet gebleken. Een onderzoek naar Iraakse voorwerpen die voor verkoop waren aangeboden via internet, is in 2016 afgerond in overleg met de officier van justitie.
De Erfgoedinspectie heeft twee richtlijnverzoeken ontvangen van Noorwegen en van Zweden over mogelijk onrechtmatig uitgevoerde cultuurgoederen uit deze EU-lidstaten. Het onderzoek naar archeologisch materiaal uit Noorwegen is afgerond nadat het voorwerp vrijwillig is teruggestuurd. En Zweden beraadt zich op mogelijke vervolgstappen.

Samenwerking met de douane: controles invoer cultuurgoederen

De douane heeft in 2016 diverse voorwerpen aangetroffen bij douanecontroles uit onder andere Mali, Egypte, Turkije, Kameroen en Democratische Republiek Congo. In de meeste gevallen betrof het geen wettelijk beschermd erfgoed maar ging het om valse voorwerpen of modern werk. Nader onderzoek is gedaan naar acht Egyptische ushabti’s, dit zijn kleine grafbeeldjes, afkomstig uit de Verenigde Arabische Emiraten die uiteindelijk vals bleken te zijn. Verschillende ivoren maskers uit DR Congo zijn in bewaring genomen voor nader onderzoek. Deze zaken lopen nog.

Samenwerking met de douane: uitvoervergunningen cultuurgoederen

Namens de Erfgoedinspectie verstrekte de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer in Groningen (Belastingdienst/Douane Groningen/team CDIU) in 2016 in totaal 327 vergunningen voor de uitvoer van cultuurgoederen buiten de Europese Unie. Daaronder waren 13 doorlopende vergunningen voor muziekinstrumenten van wereldwijd optredende musici. Onder de 314 afgegeven eenmalige vergunningen waren 116 vergunningen voor musea en andere erfgoedorganisaties voor tijdelijke (tentoonstellings-)doeleinden en 131 vergunningen voor professionele kunst- en antiekhandelaars en veilinghuizen. 67 vergunningen werden afgegeven ten behoeve van overige organisaties en particulieren. De meeste eenmalige vergunningen (98) werden afgegeven voor schilderijen, gevolgd door de categorie ‘oudheidkundige voorwerpen’ (68). De meeste eenmalige vergunningen werden afgegeven aan de Verenigde Staten (148) en Zwitserland (68).