In de thema's die we voor het Werkprogramma selecteren, houden we rekening met de ontwikkelingen in de maatschappij, politiek, in de toezichtvelden, en op het internationale speelveld. Vaak zijn deze ontwikkelingen nog niet vastgelegd in wet- en regelgeving, maar hebben zij wel invloed op de organisaties waarop de inspectie toezicht houdt. Deze ontwikkelingen zijn belangrijk voor het toezichtprogramma want ze geven inzicht in wat er nodig is op preventie. 

De ontwikkelingen op een rij:

  • Overheidsinformatie en technologische vernieuwing
  • Overheidsinformatie en actieve openbaarheid
  • Introductie certificeringstelsel archeologie
  • Digitalisering en duurzame toegankelijkheid van archeologische gegevens
  • Digitalisering en collecties
  • Veiligheidszorg en collecties
  • Internationaal

Bij veel organisaties zit keur aan systemen en applicaties achter eenduidig portaal.

Overheidsinformatie en technologische vernieuwing

Met technologische vernieuwingen als belangrijkste motor verandert het informatielandschap bij de centrale overheid in ongekend tempo. Richtinggevend zijn de jaren 2015 en 2017. In 2015 moest het digitaal werken bij de ministeries ingevoerd zijn. 

In 2017 moet de digitale dienstverlening aan burgers en bedrijven mogelijk zijn. Hoewel de centrale overheid nu grotendeels digitaal werkt en digitale dienstverlening in vrijwel alle sectoren is ingevoerd, is er ook nog veel werk te verrichten. Dat werk ligt voornamelijk aan de niet-zichtbare achterkant. Bij veel organisaties leeft het papieren dossier in een parallelle werkelijkheid voort en digitale dienstverlening betekent goed beschouwd een eenduidig portaal aan de voorkant, maar een keur aan systemen en applicaties aan de achterkant.

Grote projecten als de generieke digitale infrastructuur, maar bijvoorbeeld ook het digitaal stelsel omgevingswet en de invoering van procesgerichte systemen bij overheidsorganisaties moeten technologische oplossingen bieden. Bij dit alles blijft het vraagstuk van het duurzaam toegankelijk maken en houden van de informatie actueel en urgent. De inspectie neemt deze ontwikkelingen mee in het inspectieprogramma van de komende jaren.

Overheidsinformatie en actieve openbaarheid

Naast technologische ontwikkelingen zien we maatschappelijke ontwikkelingen die invloed hebben op de manier waarop er met overheidsinformatie zal worden omgegaan.

De algemene trend is:

  • meer actieve openbaarheid
  • het ter beschikking stellen van open data
  • de mogelijkheid van hergebruik van overheidsinformatie door derden

Er is een Wet Open Overheid (WOO) in voorbereiding die op veel punten raakvlakken heeft met de Archiefwet. Ook open data en het hergebruik van overheidsdata buiten de overheid beïnvloedt de relatie met de Archiefwet. In het verlengde van openbaarheid van informatie ligt het belang van transparantie en betrouwbaarheid van overheidsinformatie voor de burger. Dat is bijvoorbeeld te zien aan vragen vanuit de Tweede Kamer over het zoekraken van e-mailberichten en het veiligstellen van het MH-17 archief. Ook deze trends geven richting aan het werkprogramma.

Introductie certificeringstelsel archeologie

Met de inwerkingtreding van de Erfgoedwet op 1 juli 2016 heeft het certificaat voor het verrichten van opgravingen zijn intrede gedaan. Dit komt in plaats van de verstrekte vergunning van het rijk. Met uitzondering van universiteiten, hogescholen en amateurverenigingen moeten alle organisaties die opgravingen willen (blijven) verrichten beschikken over een certificaat. Certificaten kunnen aangevraagd worden bij de certificerende instellingen. Deze certificerende instellingen worden vanaf 2018 geaccrediteerd door de Raad voor Accreditatie. De komende twee jaar geldt er een overgangsfase, waarop het toezicht is afgestemd.

Digitalisering en duurzame toegankelijkheid van archeologische gegevens

Bij archeologisch veldonderzoek wordt steeds meer digitaal gewerkt, waarmee aan de ene kant de efficiency toeneemt, maar aan de andere kant risico’s ontstaan. Zo is het belangrijk dat er goede back-ups gemaakt worden, en dat er aandacht is voor de duurzame toegankelijkheid van alle data. De omvang en wisselingen in het gebruik van computerprogramma’s kunnen tot problemen leiden. Depots kunnen niet altijd alle geleverde data voor de definitieve opslag controleren. Toegang tot opgravingsdocumentatie en duurzame opslag heeft dan ook onze aandacht.

Digitalisering en collecties

Het aandeel ‘born digital’ collecties zal verder toenemen, door verwervingen van foto- en archiefcollecties, die van origine digitaal zijn. Dit stelt andere eisen aan een duurzame registratie, conservering en restauratie dan aan traditionele collecties.
Ook geldt dat de administratie met betrekking tot de collecties in toenemende mate wordt gedigitaliseerd en in geautomatiseerde systemen wordt ingevoerd. Dan is het belangrijk dat dit zo gebeurt dat de administratie duurzaam toegankelijk is.

Veiligheidszorg en collecties

Musea voeren een dynamisch tentoonstellingsprogramma om een breed nationaal en internationaal publiek te trekken. Hierdoor nemen de bezoekersaantallen toe. Ook is de collectie meer in beweging door presentatie in het eigen museum en daarbuiten. Ingegeven door museaal ondernemerschap organiseren musea ook andere publieksactiviteiten in museale ruimten, zoals diners, muziekuitvoeringen en lezingen. Deze ontwikkelingen brengen een risico op meer schade aan de collectie met zich mee.

Klimaatveranderingen tekenen zich het afgelopen decennium steeds duidelijker af. Dit kan leiden tot wateroverlast door overstromingen en hevige regenbuien en stormschade aan gebouwen.

Er bestaat meer risico op schade aan de collectie door museaal ondernemerschap

Internationaal

De komende jaren zullen steeds meer conflictgebieden in de wereld ontstaan. Ook voor de collectie kan dit gevolgen hebben. Verder zien we recent dat het cultureel erfgoed in vooral het Midden-Oosten meer kwetsbaar is door (locale) conflicten. Daarmee nemen risico’s op vernietiging, plundering, illegale opgravingen en onrechtmatige uitvoer van cultuurgoederen toe. Bestaande samenwerkingsafspraken tussen organisaties die actief zijn op het gebied van bescherming van cultuurgoederen, zoals UNESCO, de VN, de EU en Interpol moeten dit tegengaan. Maar er zijn ook specifieke beschermende maatregelen afgekondigd, die in uitbreiding en versterking van het wetgevende instrumentarium resulteren. De Erfgoedinspectie zal actief op deze ontwikkelingen inspelen samen met de beleidsdirectie Erfgoed en Kunsten van OCW, en actief participeren in activiteiten die deze ontwikkelingen kunnen versterken. Daarnaast wordt in Nederland gewerkt aan de implementatie van het UNESCO-verdrag 2001 inzake de bescherming van onderwatererfgoed.

Het volledige Werkprogramma in PDF is te vinden op onze website.